Sisters in Farms: The Resilient Women Transforming Kosovo’s Farming
“A farmer’s life may not be easy but it is worth it. Work starts early with feeding the cows, then cleaning the space to prepare for milking. Cows are milked twice a day. The milk is collected in the tank, awaiting the truck from the milk collection center.”
Both Blerta Hasani (born in 1986) of Sferkë, and Jehona Mujaj Kelmendi (born in 1985) of Rosujë, two neighboring villages in Peja, Kosovo, describe their daily routines in the same words. They share not just the words but also a profound appreciation for the hard work that sustains their families and supports their community.
Despite living kilometers apart, Blerta and Jehona share more than just the weight of their daily work – they share a similar journey into the farming business, the same drive to succeed, and a common mission to support other women in agriculture.
Blerta Hasani, a mother of four and the owner of “Ema Farm”, which is the largest of two cow farms in her village with 38 cows, began her farming journey not out of tradition but through a partnership built on mutual determination. “We built it together with my husband,” she says, recalling the early days after their return to Kosovo in 2011 following several years of working in Belgium. With savings from their time abroad, they started modestly with a chicken coop and a few cows housed in an old family building.
What began as a small operation soon expanded, thanks to Blerta’s drive and a strategic decision to invest in technology. In March 2024, with a grant from CARE International through the Women’s Economic Empowerment in Rural Areas (WEERA) project, Blerta acquired a closed milking system – a game-changer for the farm’s operations. “We had the old system, milking two cows at a time. Now, with the new system, we can milk four cows at a time, cutting the work time in half,” she explains.
The benefits of the new system are palpable. The pipes ensure that the milk is cleaner as it travels from the cow to the collection tank. The process is faster and more efficient, reducing electricity costs and the physical strain on Blerta and her workers. Previously, she had to carry buckets of 40 liters of milk several times a day. “I no longer get tired of the milking part; it feels like someone else is doing it,” she says, a hint of relief in her voice.
Jehona Kelmendi, a mother of three and owner of “Ejona Cheese” manages her dairy farm with the same resolve. Jehona started 15 years ago to oversee the daily operations of a farm that now boasts 35 cows, 28 of which are dedicated to milk production.
The implementation of the closed milking system on her farm has mirrored the success seen in Sferkë. “With the new equipment, the work processes are the same, but milking is extremely easy,” Jehona says. Gone are the days of lugging heavy milk tanks across the barn, a task now rendered obsolete by the efficient piping system that directs the milk straight to the collection tank. The process, while still demanding, has become more manageable, allowing Jehona to secure a contract with the VITA milk processing company, thanks in part to Blerta’s encouragement.
The new milking system also ensures quality and hygiene of milk. “Cleanliness is everything when it comes to milk,” Jehona notes, emphasizing the importance of maintaining the highest standards from the barn to the collection tank.
Blerta and Jehona’s crossed paths during one of WEERA’s program training sessions – a program they learned about through local networks. Both women quickly bonded over their shared experiences and aspirations. “We became friends because we do the same work, and we’re the same age,” Blerta says. The two women have since become each other’s confidantes. “We talk every day. We exchange advice on everything from procurement and grant proposals to the finer points of the closed milking system,” says Jehona.
Their friendship is a testament to the power of community and collaboration in a field that can often feel isolating. Before, Jehona would make cheese and other dairy products with the milk. Thanks to Blerta’s advice, she sells most of it to a large milk processing company. On the other hand, Blerta learned from Jehona the best ways to keep the closed milking system clean, so the quality of milk is not compromised.
“Together, we navigate the challenges of farm life,” say the two sisters-in-farms.
Also, Blerta and Jehona have become beacons of encouragement in their community, urging other women to take part in training sessions and to apply for grants, opportunities they had never been offered before. Blerta’s vision for the future is clear: expand the farm’s capabilities with a packaging machine to meet the local demand for fresh milk, a commodity so valued that neighbors regularly arrive with buckets and bottles in hand. Jehona, on the other hand, wants to expand milk production.
Blerta and Jehona’s shared bond, story of resilience, and innovative approach are powerful examples of how, when women in agriculture are given the tools and support they need, they can cultivate hope, resilience, and lasting change.
Blerta Hasani and Jehona Kelmendi are two of the 50 women beneficiaries of the project Women’s Economic Empowerment in Rural Areas of Kosovo (WEERA), which aims to increase socio-economic inclusion of women in rural areas in Kosovo by enhancing the competitiveness of their businesses and increasing their civic participation capacities. WEERA is implemented by CARE International in the Balkans in collaboration with CARE Austria.
Motra në ferma: Gratë e fuqishme që transformojnë bujqësinë e Kosovës
“Jeta e një fermeri mund të mos jetë e lehtë por ia vlen. Puna fillon herët me ushqimin e lopëve, pastaj pastrimin e hapësirës për t’u përgatitur për mjelje. Lopët mjelen dy herë në ditë. Qumështi mblidhet në rezervuar, duke pritur kamionin nga qendra e grumbullimit të qumështit”.
Si Blerta Hasani (lindur më 1986) nga Sferka, ashtu edhe Jehona Mujaj Kelmendi (lindur më 1985) nga Rosuja, dy fshatra fqinjë në Pejë, Kosovë, e përshkruajnë rutinën e tyre të përditshme me të njëjtat fjalë. Ato ndajnë jo vetëm fjalët, por edhe një vlerësim të thellë për punën e palodhur që mbështet familjet e tyre dhe mbështet komunitetin e tyre.
Pavarësisht se jetojnë kilometra larg njëra-tjetrës, Blerta dhe Jehona ndajnë më shumë sesa thjesht peshën e punës së tyre të përditshme – ato ndajnë një rrugëtim të ngjashëm në biznesin e bujqësisë, të njëjtën dëshirë për të pasur sukses dhe një mision të përbashkët për të mbështetur gratë e tjera në bujqësi.
Blerta Hasani, nënë e katër fëmijëve dhe pronare e “Ema Farm”, e cila është më e madhja nga dy fermat e lopëve në fshatin e saj me 38 lopë, filloi rrugëtimin e saj bujqësor jo jashtë traditës, por përmes një partneriteti të ndërtuar mbi vendosmërinë reciproke. “E ndërtuam bashkë me burrin tim”, thotë ajo, duke kujtuar ditët e para pas kthimit të tyre në Kosovë në vitin 2011 pas disa vitesh punë në Belgjikë. Me kursimet nga koha e tyre jashtë vendit, ata filluan me modesti me një kotec pulash dhe disa lopë të vendosura në një ndërtesë të vjetër familjare.
Ajo që filloi si një operacion i vogël u zgjerua shpejt, falë përpjekjeve të Blertës dhe një vendimi strategjik për të investuar në teknologji. Në Mars 2024, me një grant nga CARE International përmes projektit për Fuqizimin Ekonomik të Grave në Zonat Rurale (WEERA), Blerta fitoi një sistem mjeljeje të mbyllur – një ndryshim i lojës për operacionet e fermës. “Ne kishim sistemin e vjetër, duke mjelur dy lopë në të njëjtën kohë. Tani, me sistemin e ri, ne mund të mjelim katër lopë në të njëjtën kohë, duke e shkurtuar kohën e punës në gjysmë,” shpjegon ajo.
Përfitimet e sistemit të ri janë të dukshme. Tubat sigurojnë që qumështi të jetë më i pastër ndërsa udhëton nga lopa në rezervuarin e grumbullimit. Procesi është më i shpejtë dhe më efikas, duke ulur kostot e energjisë elektrike dhe ngarkesën fizike të Blertës dhe punëtorëve të saj. Më parë, ajo mbante disa herë në ditë kova me 40 litra qumësht. “Unë nuk lodhem më nga pjesa e mjeljes; më duket sikur dikush tjetër po e bën atë,” thotë ajo, me një ndjesi lehtësimi në zërin e saj.
Jehona Kelmendi, nënë e tre fëmijëve dhe pronare e “Eejona Cheese” menaxhon me të njëjtën vendosmëri fermën e saj të qumështit. Jehona filloi 15 vjet më parë për të mbikëqyrur funksionimin e përditshëm të një ferme që tani ka 35 lopë, 28 prej të cilave janë të dedikuara për prodhimin e qumështit.
Zbatimi i sistemit të mbyllur të mjeljes në fermën e saj ka pasqyruar suksesin e parë në Rosujë. “Me pajisjet e reja, proceset e punës janë të njëjta, por mjelja është jashtëzakonisht e lehtë”, thotë Jehona. Kanë ikur kohët e bartjes së rezervuarëve të rëndë të qumështit nëpër hambar, një detyrë e vjetëruar tashmë nga sistemi efikas i tubacioneve që e drejton qumështin direkt në rezervuarin e grumbullimit. Procesi, ndonëse ende i kërkuar, është bërë më i menaxhueshëm, duke i lejuar Jehonës të sigurojë një kontratë me kompaninë e përpunimit të qumështit VITA, pjesërisht falë inkurajimit të Blertës.
Sistemi i ri i mjeljes siguron gjithashtu cilësinë dhe higjenën e qumështit. “Pastërtia është gjithçka kur bëhet fjalë për qumështin”, vëren Jehona, duke theksuar rëndësinë e ruajtjes së standardeve më të larta nga hambari deri te rezervuari i grumbullimit.
Rrugët e kryqëzuara të Blertës dhe Jehonës gjatë një prej sesioneve të trajnimit të programit të WEERA – një program për të cilin mësuan përmes rrjeteve lokale. Të dyja gratë u lidhën shpejt me përvojat dhe aspiratat e tyre të përbashkëta. “U bëmë shoqe sepse bëjmë të njëjtën punë dhe jemi në të njëjtën moshë”, thotë Blerta. Që atëherë, dy gratë janë bërë të besuara të njëra-tjetrës. “Ne flasim çdo ditë. Ne shkëmbejmë këshilla për gjithçka, nga prokurimi dhe propozimet për grante deri te pikat më të holla të sistemit të mbyllur të mjeljes,” thotë Jehona.
Miqësia e tyre është një dëshmi e fuqisë së komunitetit dhe bashkëpunimit në një fushë që shpesh mund të ndihet e izoluar. Më parë Jehona bënte vetëm djathë dhe produkte të tjera qumështi me qumësht. Falë këshillës së Blertës, ajo ia shet pjesën më të madhe një kompanie të madhe të përpunimit të qumështit dhe njërën pjesë të qumështit e mban për të bërë magjinë e djathit të tinarit, kaqkavallit dhe llojeve të tjera të djathërave. Nga ana tjetër, Blerta mësoi nga Jehona mënyrat më të mira për të mbajtur pastër sistemin e mbyllur të mjeljes, në mënyrë që cilësia e qumështit të mos cenohet.
“Së bashku, ne i kalojmë sfidat e jetës në fermë,” thonë dy motrat në fermë.
Gjithashtu, Blerta dhe Jehona janë kthyer në fener inkurajimi në komunitetet e tyre, duke u bërë thirrje grave të tjera që të marrin pjesë në sesione trajnimi dhe të aplikojnë për grante, mundësi që nuk u ishin ofruar kurrë më parë. Vizioni i Blertës për të ardhmen është i qartë: zgjeroni aftësitë e fermës me një makinë ambalazhi për të përmbushur kërkesat lokale për qumësht të freskët, një mall kaq i vlerësuar sa fqinjët vijnë rregullisht me kova dhe shishe në dorë. Jehona, nga ana tjetër, dëshiron të zgjerojë prodhimin e qumështit.
Lidhja e përbashkët e Blertës dhe Jehonës, historia e qëndrueshmërisë dhe qasja inovative janë shembuj të fuqishëm se si, kur grave në bujqësi u jepen mjetet dhe mbështetja që u nevojiten, ato mund të kultivojnë shpresë, elasticitet dhe ndryshim të qëndrueshëm.
Blerta Hasani dhe Jehona Kelmendi janë dy nga 19 gratë përfituese të projektit Fuqizimi Ekonomik i Grave në Zonat Rurale të Kosovës (WEERA), i cili synon të rrisë përfshirjen socio-ekonomike të grave në zonat rurale në Kosovë duke rritur kapacitetet e tyre për përfshirje qytetare. WEERA zbatohet nga CARE International në Ballkan në bashkëpunim me CARE Austria.
